వానచేవ

 పచ్చదనంపు పైడినిడు పావనతంతును శ్రద్ధమీరగా, 

నచ్చరమొప్ప సేయగలమంచు వనమ్ముల నెల్ల ధారగా 

చెచ్చెరఁ జేరు వర్షముల చేవఁ గనుంగొన సాధ్యమౌనొకో 

వెచ్చని మేడలందు సిరివెల్గుల నీల్గు  జనాళి బుద్ధికిన్?

--లక్ష్మీదేవి 

ఉత్పలమాల 

ఎవరు దిక్కు?

 

చినుకులన్నిటిఁ జేర్చి చిత్రవల్లికఁ దీర్చి

   నీటిసంపదఁ గూర్చు నేత యెవరొ!

ననల సౌరుల నింపి నాకమ్ము నన తోపి

   వనసంపదలఁ గూర్చు ప్రభువదెవరొ!

తనివి తీరని తృష్ణ దరులఁ జేర్చని నావ

   కేల నుంచితి వంటు కీర్తులమర,

కనుల విందునుఁ జేసి మనుగడలనుఁ గాసి

   కనరాక నిలుచున్న కాంతుడెవరొ!

 

యెవ్వరెఱుగనట్టి యేకాంతలోకాల

నెక్కడుండునేమొ చిక్కకుండ

నివ్వరితృణమందు నిరతమ్ము కొలువుండు

చక్కనైన వాడె దిక్కు యెపుడు.

 

-- లక్ష్మీదేవి

సీసము 

ఆటవెలది

అయ్యా!

 

దూది మబ్బులు తెల్లగొడుగై

కొండగద్దియ పైనఁగొలువై

మనిషి చేతల వింతఁ గనుమయ్యా

ఓ

నరసింగమయ్యా

మంచి చెడ్డల చింతనిడుమయ్యా!

౧}నేరమనక ఘోరమనక

కోరుకున్నది దక్కుదనుక

పరుగు తీతే బతుకు గురుతాయె

ఓ

నరసింగమయ్యా

దొరకనంతనె వెతలు మొదలాయె

|| దూది||

కరుణఁగలిగి కట్టు నిలిచి

పరుల బతుకు విలువ నెఱిగి

సిరుల అర్థము లోతు తెలియంగా

ఓ

నరసింగమయ్యా

ముందు కేగగ ఊతనిడుమయ్యా!

|| దూది||

పక్షులన్నీ పశువులన్నీ

నేర్పుతున్న పాఠమెఱిగి

భూమి తల్లినిఁ గాచుకొనంగా

నరులకేలా బుద్ధి రాదయ్యా!

ఓ

నరసింగమయ్యా!!

చేయూత నొసగే దిక్కు నీవయ్యా!

|| దూది ||

--లక్ష్మీదేవి.

నీటితీగ

 నింగి నుంచి సాగెనొక్క నీటితీగ నేరుగా
భంగమంచు నేదిలేక పల్లముండు వైపుగా
రంగు చిక్కనయ్యె నేల  రమ్యమైన తోటయై,
పొంగులెత్తె సౌరభమ్ము పూల మించుచున్నదై.

 

- లక్ష్మీదేవి

ఉత్సాహము

పూలతీగెలు పైకి పాకుతాయి. కానీ ఇక్కడ నీటి తీగ స్వభావరీత్యా పల్లమున్న వైపుకు సాగి వచ్చింది. నేరుగా, ఏ ఆటంకమూ లేకుండా. తడిసిన రేగడినేలలు వివిధ రంగులు చిక్కగా పులుముకొని రంగు పువ్వులు పూసిన తోటలయినాయి. మట్టి పరిమళాలు పూల గంధాలను మించి పొంగులెత్తాయి.

 

సామ్రాట్టుకు స్వాగతమ్!

 జలజల రాలిన యాకుల
లలి మరపించుచు వినూత్న లావణ్యముతో
పలుపలు సొబగులఁ గూర్చుచు
వలువల తీరై మెరిసిన పత్రిం గనరే!

యాకుల మాటుగా మెరిసి, హ్లాదముఁ గూర్చెడు వన్నెచిన్నెల 
న్చీకటి రేయిలో విరియు చిన్ని సుమమ్ములఁ జూడ నేర్చిన,
న్చీకులు చింతలే పగిదిఁ జిత్తముఁ జేరును చెప్పవోయి, యీ 
లోకము సుందరమ్మనక లోపములేటికి యెంచనెంచితో!

 

తొలిరాగమ్ములఁ గమ్మగాఁ బలుకుచున్దొల్దొల్త నా కోకిలల్
తెలిరాగమ్ముల సాంద్రవర్ణముల దేదీప్యమ్ముగా పుష్పముల్
వలరాజొక్కడు మిత్రుడై చెలగునా వాసంతసామ్రాట్టుకై
యిలలో స్వాగత సత్కృతుల్ సలుపరే యింతింతకంతింతలై! 

రథయాత్ర

ఇలపై వావిరి చక్రముల్ కదలగా నింపైన దృశ్యమ్ముగాఁ

దులలేనట్టి మహోత్సవంబొకటి, సందోహమ్ముగాఁ జేరుచు

న్నలలై పొంగు జనాళితో జరుగ, నేనచ్చెర్వుతో భక్తితోఁ

గలయో వైష్ణవ మాయయో యనుచు నా కన్నారగాఁ గాంచితిన్.

-లక్ష్మీదేవి.

మత్తేభవిక్రీడితము

వీరులు

 గుప్పెడు దేశభక్తిఁ గడు క్రూరపు పాలనఁ ద్రుంచగల్గుట

న్ముప్పగు పీడనమ్ముల విమోచనమందగఁ గోరి, వీరత

న్తప్పులఁ జేయు ధూర్తతను ధ్వంసముఁ జేయుట, పారఁ ద్రోలుట

న్గొప్పగఁ జెప్పుకుందు పదికోటుల మారులు గౌరవమ్ముతో. 

-లక్ష్మీదేవి

ఉత్పలమాల

శంకరజయంతి

 

భరతవర్షమ్మెల్లఁ బాడిగా నడయాడి

ధర్మపీఠ వితతి దారిఁ జూపి

కవనధారలయందు కైవల్యగతినిచ్చి

కనకధారలయందు కరుణఁ జూపి

విబుధసంఘముల వివేచనమునుఁ బెంచి

కపటమ్ములెఱుగని గరిమఁ జూపి

లేత ప్రాయమునందె లిప్తలోనఁ దనువు

వీడదల్చె గురువు విలువఁ జూపి

 

 

శంకరుండు బుధుల శంకలెల్లనుఁ దీర్చ

వంకలెల్లఁదీర్చఁ బంతమూని

కంకణమ్ముఁ గట్టి కంటకమ్ములఁ దాటి

జంకుఁ దోల గహన చర్చఁ జేసె.

- లక్ష్మీదేవి.

సీసపద్యము, ఆటవెలది పద్యము.

జననికి

 ఒడి సింహాసనమై కరమ్ము గొడుగై యుప్పొంగు సౌభాగ్యమై
సడి సేయంగ నివాసమెల్ల వెలుగై సంతోషముల్దండియై
కడు పుణ్యమ్ముల పంటయై జననికే గారంపు బంగారమై
ముడి పువ్వే నెమలీకయై యలరెనీ బుజ్జాయి శ్రీకృష్ణుడై.

- లక్ష్మీదేవి.

మత్తేభవిక్రీడితము.

చలిగాలులు

 

చలిగాలుల పులికోరలు జడిపించెడు వనిలో
పులకింతల కదలాడుచు మురిపించెడు తరువు
ల్తిలకింపగ కనువిందుగ దివియో నిది యనగా
తలపొక్కటి మదిలోపల దరహాసమునిడెనోయ్. 

 

-లక్ష్మీదేవి.

శివశంకర వృత్తము.

జోతలు

 పలుకు, పదములందు పట్టునిచ్చినవారు,

సుఖము, శాంతి, కొరత, శోకమెల్ల

నదనుఁజూచి కూర్చి, పదనుఁదీర్చినవార

కెల్ల జోతలిడుదు నిందునెందు.

-ఆటవెలది.

లక్ష్మీదేవి.

జలద వృత్తము

 

వానలు మెండుగా కురియఁ, బావనమౌ
కానలు నిండుగా పెరుగ కారణమౌ.
కానల దండిగా నిలిపి కాచినచో,
వానలకండయై పిలుచు పైడి యగున్.

 

- లక్ష్మీదేవి.

జలదము

కొత్త వృత్తము

 పుస్తకమ్ములందొక్కటైన నేఁ బూర్తిచేయగా జన్మచాలునా?

మస్తకమ్మునన్నిల్చియుండగా మర్మమైనదౌ యర్థమందునా?

విస్తరమ్ముగా నెల్ల రీతులన్ విద్య సంపదై నాకు దక్కునా?

అస్తమించుచో జీవనమ్ము, నీ యాత్మతృప్తిగా నిష్క్రమించునా?

--లక్ష్మీదేవి 

లయగ్రాహి

 మాలి యొకడుండెనట, పూలతలఁబెంచెనట, మేలి విధ గంధములు గాలులను నిండెన్.

కేలఁగొని యల్లుకొని మాలలుగ కూర్చుకొని కాలినడ కోవెలకు మాలి చనె భక్తిన్.
బాలలును పెద్దలును వేలుపుల పూజలనుఁ గోలములనాడిరట, చాల కనువిందుల్.
రాలినవి పూలచట తేలినవి వాగునల సోలినవి వాడినవి చాలునట జన్మల్.

--లక్ష్మీదేవి 

లయగ్రాహి. 

పొంగారు

 ప్రాలేయాంశువు రాకతోసుఖముగా రాజిల్లు విశ్వమ్ము, నా

నీలాకాశముతోడ పృథ్వి భళిగా  నిండార వెల్గొందె, నే

లీలామాత్రపు గాలి సోకినదొ,  యీ  లేతాకులల్లాడెనే!

యీ లావణ్యములందు సోలు మది, తా,నింపైన రాగమ్ములో . 

--లక్ష్మీదేవి 

శార్దూలవిక్రీడితము 

జిజ్ఞాసువునై

 పవమానాదృతమైన యాకులను, పుష్పాలంకృతంబౌ మహీ

భవమందైనను, రాతి భూధరపు నిర్వ్యాపార సత్త్వమ్ములన్,
కవనావేశపు లేఖనమ్ములను, సత్కావ్యంపు వ్యాఖ్యానమున్,
శివగామీ! నినునెల్లచోటులను నేఁ జేరంగఁ యత్నింపనే?

--లక్ష్మీదేవి

మత్తేభవిక్రీడితము.

శివము = మంగళము, శుభము. ఎప్పుడూ శుభము గోరునది అని కూడా అర్థము. ఇంకా, ఎప్పుడూ యుక్తియుక్తమైన విషయములను జిజ్ఞాసువై చర్చించునదిగా ప్రసిద్ధమైనది కూడా.

ఏమో మరి!

 వైద్యుల (అల్లోపతీయే) దగ్గరకు ఏ జ్వరానికో, కడుపునొప్పి కో ఇలా చిన్నవాటికి దేనికి వెళ్ళినా రక్తం అదే హిమోగ్లోబిన్  తగినంత ఉందా లేదాని కనీసం కళ్ళు, గోళ్ళు, నాలుక పరీక్ష చేసేవారు. అవి కొద్దిగా ఎఱుపురంగులో ఉంటే ఫర్వాలేదు, ఉందని నిర్ధారించేవారు, స్టెతస్కోపుతో గుండెగతి, నాడి అదే పల్స్ పరీక్షించాకే మిగతా వివరాలు వినేవారు. కాలక్రమంలో అన్నీ మానేశారు. రక్తపరీక్షకు పంపడమే. కోవిడ్ లో ఉంటేనే పల్స్, హార్ట్ బీట్ చూడాలనడం ఇప్పుడొచ్చింది. 

ఇవన్నీ ఎందుకు వదిలేశారో! అది అల్లోపతికి కూడా ముఖ్యమే కదా! 

पाणिपादतले रक्ते नेत्रान्तौ च नखास्तथा।

तालु-जिह्वा-अधरोष्ठं च सप्तरक्तः सुखी भवेत्॥

-- महाभाग्यलक्षणानि।

పాణిపాదతలే రక్తే నేత్రాంతౌ చ నఖాస్తథా।

తాలు-జిహ్వా-అధరోష్ఠం చ సప్తరక్తః సుఖీభవేత్॥

--మహాభాగ్యలక్షణాలు.

అని ప్రాచీనోక్తి.

అరచేతులు, అరికాళ్ళు, కంటి చివరలు, గోళ్ళు, దవడ, నాలుక, క్రింది పెదవి ఈ ఏడింట ఎఱుపురంగు ఉన్నవాళ్ళు సుఖపడతారు. ఏడు కాకున్నా మూడు చూసేవారు.

ఆరోగ్యమే కదా మహాభాగ్యం.

పోతన సందేహం

 బాల్యములో పోతన తన తల్లిదండ్రులతో నాటకం గురించి సందేహాలనడుగుతుంటే వాళ్ళు సమాధానం చెప్పడం, అందులోని తాత్వికతను లౌకికముగా కానదగిన విషయసమాచారంతో నిరూపించి చెప్పడం సుప్రసిద్ధ కవి వానమామలై వరదాచార్య విరచిత 'పోతన చరిత్రము' కావ్యములో ఒకానొక (కల్పితమైన ?) చక్కటి సన్నివేశము.

-

వచ్చుచుఁ బోవుచుండె నటవర్గము లోనికదేల యన్నచోఁ 

జచ్చుచుఁ బుట్టుచుండె జనసంఘము భూస్థలినేలయంచు వా

రెచ్చట కేఁగుచుండిరన నెవ్వడు వారికి వేసమిచ్చుచు

న్బుచ్చునొ యట్టి సూత్రధరు పొంతకుఁ బోదురటంచుఁ బల్కినన్.

"వస్తూ పోతూ ఉన్నారేం ఈ నటులు లోపలికి?"

"చస్తూ పుడుతూ జనులు భూమిలో ఉండడం లేదూ అలాగే."

"ఎక్కడికి వెళ్తున్నారలా?" "ఎవడు వారికీ వేషం కట్టి

పంపాడో ఆ సూత్రధారి దగ్గరకే"

ఏఁగిన వీరిఁగాంచి యతఁడేమని పల్కునటన్న వారి వే షాగతులంబొనర్చి యెటులాడుఁడు పాడుఁడటంచుఁ దెల్పెనో

యాగతి యాడిపాడిన నహా! యని వారల మెచ్చు నిచ్చు మే

ల్భోగములట్లు జేయమిని పొండని దండనఁ జేయువాఁడనన్.

" అలా వెళ్ళిన వారిని చూసి అతడేమంటాడు?"

" వారి వేషాలను ఎలా ఆడిపాడమని చెప్పాడో అలా 

చేస్తే ఆహా అని మెచ్చి మరిన్ని మంచి భోగాలనిచ్చి చేయనివారిని

పొండని దండన చేస్తాడు"

-

ఇలా సాగుతుంది.

అందమైన పద్యాలు, చక్కటి ధార, సన్నివేశకల్పన, సహజవర్ణన.

--

పరిచయం చేసిన సన్మిత్రుల పట్ల కృతజ్ఞురాలను.

ముద్రాలంకారవృత్తము

 

మత్తేభమ్ముల ఘ్రీంకరింపులును, నిర్మానుష్యమౌ కానలున్,

చిత్తాకర్షక పుష్పమంజరులు, నుత్సేకించు శార్దూలముల్

విత్తమ్మన్నదె లెక్కలేదనెడు నిర్వేదమ్ము; నుత్తేజమే

సొత్తై దుంకుచు జింకలుండునన నుల్లాసమ్మునూహించగా.

-- లక్ష్మీదేవి.

శార్దూలవిక్రీడితము.

సాగుభూమి-మబ్బుల విహారం

 

విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి పద్యమాలిక ‘స్వాగతము’ పంట పొలముల స్థితిగతులను, రైతుజనుల ఆలోచనలను విశదంగా సహజంగా వర్ణిస్తారు. సహజోక్తి అలంకారము. ఇందులో ఉన్న పొలముల దృశ్యము మనమెవరైనా చూసి ఉంటామా? ఎక్కువమందిమి చూసి ఉండము. సరళమైన పదాల్లాగే ఉన్నా, మన వాడుక లో లేవు గనుక ఈ భావం వ్రాద్దామనిపించింది.

--

ఆ సాగుభూమి, పంటపొలాల విహారం కాస్సేపు.

----

ఉ) వెన్నెల తీవచాలునకు వెన్కగ నేలకు డిగ్గివచ్చి యీ

చిన్నరిమబ్బు క్రొమ్మెఱుగు చేడియతో విహరించుచుండె, మా

పొన్నలు పూతపట్టు, నిక సొంత పొలాలకు నీరమెక్కెడిన్,

మొన్నటి దాక వానలకు మోములు వాచిరి మాదు కర్షకుల్.

వెన్నెల తీగల వరుసలకు వెనుకగా ఈ చిన్న మబ్బు కొత్త మెఱుపుచెలితో విహరిస్తోంది. మా పొన్న చెట్లు పూతకు రానున్నాయి. సొంత పొలాలకు నీరు వస్తుంది. మొన్నటి వరకూ మా రైతులము వానకు మొగం వాచి ఉన్నాము.

చం) నెఱియలుపడ్డ మా పొలము నిండను తుంగలు తుమ్మదుబ్బులున్

పెరిగెను, దుక్కిటెద్దడుగు పెట్టగజాలని మా పొలాలలో

నురుమద శైవపాదకటకోజ్జ్వలనాద మనోహరంబుగా

నుఱిమిన నీ కొసంగెద నుపాయనముల్ నవబాష్ప బిందువుల్!

(ఎండి) నెఱ్ఱెలు చీలిన మా పొలము నిండా గడ్డి, తుమ్మ పొదలు పెరిగాయి, దుక్కిటెద్దు అడుగు పెట్టడమే కష్టమైన మా పొలాలలో గొప్ప మిడిసిపాటు కల శివపాదకడియపు ఉజ్జ్వలనాదము వలె మనోహరముగా నీవు ఉఱిమితే నీకు నా అనందబాష్పాలనే కానుకగా ఇస్తాను.

ఉ)కూరలపాదులెల్ల పురుగుల్ మొదలంటగ నాకిపోయె, మా

కోరడివెంబడిన్ తలలు కొంచెముగా పయికెత్తు మొక్కలున్

తీరెను, నీ నినాదమున తేరుకొనెన్ పసరాకు వేసి సిం

గారములొల్కెడున్ నిగనిగల్ వెలయించుచున్నవో ప్రభూ!

కూరల పాదులు పుర్వు పట్టి నశించాయి, మా కోరడి(మట్టి కాంపౌండ్ వాల్) వెంట కొంచెం తలెత్తిన మొక్కలూ పోయాయి. నీ శబ్దాలకు తేరుకున్నాయి. చిగురు వేసి సింగారాలు కురిపిస్తున్నాయి నిగనిగల వెలుగుతున్నాయి ప్రభూ!

ఉ)అందపు వానచిన్కు పడెనన్నది చాలని ప్రాత విత్తనా

లుందగవి దెచ్చి మా పెరటి లోపల నాటిన కూరపాదులన్

పందిరికెక్కనిమ్ము, తొలి వర్షపు చిన్కులు చిన్కి దొడ్డిలో

నందనమూడి వచ్చి పడెనా యనిపింపుము సత్కృపానిధీ!

అందమైన వానచినుకు పడిందే చాలన్నట్టు పాత విత్తనాలు తగినవి తెచ్చి మా పెరట్లో కూరపాదులు నాటాము, వాటిని పందిరి ఎక్కనివ్వు, తొలిచినుకులు కురిసి (స్వర్గం నుంచి) నందనం ఊడి మా పెరట్లో పడిందా అనిపించనీ దయానిధీ!

చం) పొడిపొడియై తలల్ ముదిరిపోయిన యెఱ్ఱని కారుజొన్నలో

పడి తిని కొత్తలో పసరుటుంగిడి తాకిన యావుదూడలున్

తడబడిపోయె మా యెడద తల్లడిలెన్, తొలి వానచిన్కు పై

బడి సుఖమయ్యె నేటి అనపాయత నొందెను మాదు సస్యముల్.

పొడివై ముదిరిన జొన్నలు తిన్న కొత్తలో ఆవుదూడలు ఉంగిడి (ఒకానొక వ్యాధి)బారిన పడగా మా ఎద తల్లడిల్లిపోయింది. తొలి వానచినుకులు మీదపడి సుఖం కలిగి, మా పంటలకు ఆపద తొలగినది.

ఉ)గొంటరి నీవు, మా మదురుగోడను వ్రాలిన రావితొఱ్ఱలో

పెంటియ తాను నొంటి విలపించుచున్నది పావురాయి, నీ

వెంటనె చూచుచున్ గడిపె వేసవి యంతయు, నీవు వచ్చి మా

పంటలతోడిపాటుగ కృపామతి దానికి దప్పి తీర్చవే!

కఠినాత్ముడివి నీవు, మా మదురుగోడ(కాంపౌండ్ వాల్) పై వాలిన రావి చెట్టు తొఱ్ఱలో ఒక ఆడపావురం ఒంటరిగా విలపిస్తోంది. నీ కోసం చూస్తూ వేసవి అంతా గడిపింది. నీవొచ్చి మా పంటలతో పాటు దానిదప్పిక కూడా తీర్చుమా కృపామతీ!

ఉ) ఒప్పులకుప్ప మా చిఱుత యూచిన గొంతున వాన వాన వ

ల్లప్పలు తిర్గుచున్ చదికిలంబడు, కన్నులు వ్యాప్తమై కనును

కప్పును పల్లెకుచ్చెలుల కాళ్లకు నృత్యము సేయ పెద్ద న-

-వ్వొప్పగ వచ్చి నా పదములూరక కౌగిట పూను గట్టిగా!

ఒద్దికగా గొంతు విప్పి మా చిన్నిబిడ్డ వానావానావల్లప్పలు తిరుగుతూ చతికిలబడుతుంది. కన్నులు పెద్దగ చేసి చూస్తుంది. తన వల్లెవాటు కుచ్చిళ్ళు నాట్యము చేస్తుండగా కాళ్ళకు అడ్డుపడుతుంటాయి. పెద్ద నవ్వొచ్చేసి నా కాళ్ళను చుట్టేసి నన్ను గట్టిగా పట్టుకొని నా సందిట చేరుతుంది.

చం)పొలములవట్టి నీరములు బోదెల నిండవు నారుమళ్ళలో

చెలమల నీరుతోడి యరచేతులు బొబ్బలు పొక్కె, బోదె లో

పలి జలమందు పిచ్చుకలు పాపము ముక్కులు ముంచుచుండె, నీ

విలయము దాటిపోయెననిపించెను నీ యురుముల్ కృపానిధీ!

నారుమళ్ళ పంటకాలువలలో నీరు నిండదు. చెలమల్లో నీటిని తోడితోడి అరచేతులు బొబ్బలెక్కాయి. కాలువనీటిలో పిచ్చుకలు పాపం, ముక్కులు ముంచుచున్నాయి. నీ విలయము దాటిపోయిందేమో అన్నట్టు నీ ఉరుములు కృపానిధీ!

నీ కృపచేత రేపటికి నీరములెక్కును మా పొలాలకున్

ఉ)తేకువ నాటులై కలుపు తీయని మళ్ళను నమ్మ పూలు కా

జాకులు, కాజపూలు తఱుచై కలుపేరెడు మాలపిల్లలున్

శ్రీకలకంఠ గీతికలచే పులకింపగ చేతురో ప్రభూ!

నీ దయతో రేపటికి నీరెక్కుతుంది. నిబ్బరంగా నాటులు అయ్యి, కలుపు తీయని మళ్ళలో కాజాకులు, కాజపూలు(కలుపుమొక్క) ఎక్కువై కలుపు ఏరే మాలపిల్లలు కోకిలలవలె పాటలతో పులకింపజేస్తారు ప్రభూ!

చం)ఒదిగిన బోదెకాలువలు నుచ్చెను మోటయు తోడ, కంబుసం

పదగల వంగచాలులకు మధ్యగ వేసిన గోగుమొక్కల

ల్లదె కొనసాగి యే వేళకొ యందును కోతకు , కంద పిల్కలున్

ప్రిదిలిన నేలపై బయలుపెట్టును పొమ్ము తలాకుపొట్లముల్.

ఒదిగి ఉన్న పంటకాలువలు, మొలచిన మోటలు(నీరు తోడు సాధనాలు), సజ్జపైరు, వంగచాళ్ళకు మధ్యలో వేసిన గోగుమొక్కలు అలా అలా పెరిగి ఏ నాటికి కోతకొస్తాయో! కందపిలకలు విచ్చిన చోటు నేలఉసిరికచెట్లను బయల్పరుస్తుందిపో!

చం)పిల పిల తేనెలై పికిలి పిట్టల యీలలు నీకు స్వాగత

మ్ములొసగు, పైడిగంటగళమున్ శ్రుతి చేసి నుతించు వానకో

యిల, కడు దీనమౌ కనులనెప్పుడు నీ వరుదెంతువంచు నీ

వలనుకె చూచు బెగ్గురులు బంతులు తీరిచి నిన్ను గొల్చెడున్.

పిలపిలలాడే తేనెల పికిలిపిట్టల ఈలలు నీకు స్వాగతం పలుకుతాయి. వానకోయిల బంగారుఘంటానాదం వంటి గొంతును శ్రుతి చేసి నిన్ను నుతిస్తుంది. దీనంగా నీ రాకకోసమే నీవైపే చూస్తూ ఉండే బెగ్గురు పక్షులు పంక్తులుగా నిలిచి నిన్ను పూజిస్తాయి.

ఉ)నీవరుదెంతు వంచును ధ్వనించెను చల్లగాలి సోకుచున్,

నీ వలిచిన్కు పడ్డ యవనీస్థలి కమ్మని తావి చిమ్మెడున్,

నీవప్రశీతలాకృతివి నీవొకరుండవె సేద్యకాండ్రకున్,

కావలి కాచు దైవమవు కష్టములన్ గడతేర్చువాడవున్.

నీవొస్తున్నావని చల్లగాలి సోకి చెప్పకనే చెప్పింది. నీ చినుకు రాలిపడిన చోట నేల కమ్మని తావి చిమ్ముతుంది. నీవు పొలానికి చలువ చేసే ఆకృతివి, నీవొక్కడవే (దిక్కు) సేద్యగాళ్లకు, కావలి కాచే దైవానివి, కష్టాలను తీర్చేవాడివి.

ఉ)దొంతులు తెచ్చి కానికలతో నెదురౌదుము బంతిపూలు , చే

మంతులు, చంద్రకాంతములు, మంకెన పూవులు, పోక బంతులున్,

వింతల గన్నెరుల్, హృదయవీథుల మా యెడ విశ్రమింపు, మా

చింతల తోపులో విడిది చేయుము శ్రావణమాసవేళలన్.

బంతులు, చేమంతులు, చంద్రకాంతాలు, మంకెనపూలు, పోకబంతులు, వింతైన గన్నేరులను దొంతులు దొంతులు గా తెచ్చి నీ కు కానుకలిచ్చుకుంటాము. మా హృదయవీథులలో మా దగ్గర విశ్రాంతి తీసుకో. శ్రావణమాసాల్లో మా చింతతోపులో విడిది చేయి.

శా)నీలాంబోధర కాంతిపుంజములు నిండెన్ ప్రాక్ప్రతీచీ దిశా

లోలాభ్యంతర వీథికావళుల నాలో గోపికాశ్రేణి లీ

లాలాస్యంబును సేయు, నాదము శ్రవోలంకారమయ్యెన్, మయూరీ

లో లచ్ఛవి పింఛ సంచిత కళారింఛోళి సంఛన్నమై.

నీలిమేఘాల కాంతి పుంజాలు తూర్పుపడమర దిక్కుల్లో నిండాయి. అంతఃపుర వీధులలో గోపికాశ్రేణులు లీలానృత్యాలు చేస్తారు. నాదము శ్రవణానందంగా ఉంటుంది. నెమలి పింఛపు ఛాయలలో కళాసందోహము సంపన్నమైంది.

----

చక్కని దృశ్యావిష్కరణ.

--------------------

కడియం అంత శబ్దం ఎలా చేస్తుందా అని ఆలోచించాను. రెండు కడియాలు ఉన్నా కూడా .

ఒక వేళ చేతి కంకణాలైతే రెండు చేతులను కలిపే భంగిమలో అవి పరస్పరం తగిలే అవకాశం ఉండొచ్చు. కానీ ఒకరివే రెండు పాదాలు ఎంత దగ్గరగా వచ్చినా రెండు పాదాల కడియాలు ఒకదాన్నొకటి కొట్టుకునే అవకాశం తక్కువే.

 

(శివతాండవము, గౌరీ లాస్యము ఒకేసారి జరుగుతుండగా చరణాభరణాలు పరస్పరం తగిలితే మధురనాదవర్ణనము కవిసమయమౌతుందని ఊహిస్తున్నాను.)

 సందర్భము ఉరుముల భీషణ నాదము కాబట్టి శివునికి మాత్రమే అన్వయించవలసి ఉంది.

బహుశా నాకు అందని అన్వయమేమైనా ఉండవచ్చును.